Website over de 23 grondrechten in de Grondwet

Nieuws

Novelle heft ongrondwettelijk karakter huisvestingswet op

Begin december 2025 oordeelde de Raad van State dat het kabinet met een zogeheten novelle de ongrondwettelijke elementen uit de huisvestingswet van minister Keijzer heeft gehaald.

In juli 2025 heeft de Tweede Kamer het Wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting aangenomen, inclusief een drietal amendementen die onder andere de voorrang voor statushouders als woningzoekenden uit de wet haalden. In september kwam de Raad van State hierover met een uiterst negatief advies omdat de drie amendementen zorgen voor een juridisch niet houdbare situatie of omdat ze onuitvoerbaar zijn.

Minister Mona Keijzer van Volkshuisvesting heeft gewraakte onderdelen van de wet laten onderzoeken. Vervolgens heeft ze een zogeheten novelle laten maken waarin twee geamendeerde onderdelen van het wetsvoorstel vervallen en een derde amendement wordt aangepast. Met zo’n novelle kan de Tweede Kamer een wetsvoorstel wijzigen nadat de Kamer het voorstel zelf al aanvaard heeft.

Met behulp van de novelle verdwijnt onder andere het absolute verbod op voorrang voor statushouders weer uit de nieuwe huisvestingswet.
In afwachting van besluitvorming over de novelle in de Tweede Kamer heeft de Eerste Kamer de behandeling van de wet aangehouden.

De Afdeling advisering van de Raad van State heeft op 4 december 2025 een spoedadvies vastgesteld over de novelle en geadviseerd deze in te dienen bij de Tweede Kamer. Dit is een zogeheten dictum A, het meest positieve eindoordeel dat de Raad van State kan vellen. (Zie een overzicht van de vier 'dicta' van de Raad van State.)

De ministerraad heeft er op 19 december mee ingestemd de novelle naar de Tweede Kamer te sturen. Naar verwachting zullen Tweede en Eerste Kamer snel hun eindoordeel kunnen vellen zodat de wet per 1 juli 2026 in werking kan treden.

Uitgelicht

Academische vrijheid

In een advies aan minister Rianne Letschert van Onderwijs houdt de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen een pleidooi om de academische vrijheid in de Grondwet op te nemen. KNAW vindt dat de vrijheid om naar eigen inzicht onderzoek te doen en onderwijs te verzorgen op dit moment onvoldoende wettelijk verankerd is om aan bedreigingen het hoofd te bieden. Het nieuwe artikel zou kunnen luiden: ‘De academische vrijheid wordt geëerbiedigd en bevorderd.’

Ineke Sluiter, die deel uitmaakte van de KNAW-commissie, zei erover in NRC van 15 oktober 2026:
Je ziet nu de normalisering van een bepaalde minachting van universiteiten, ook vanuit de politiek. Argwaan zaaien, generalisaties over wat er daar allemaal zou gebeuren. Ook dat ondermijnt het vertrouwen in de wetenschap. Zo ver als in de VS gaat het niet, maar ook hier putten de politieke flanken uit het handboek dat daar wordt gevolgd. (25.10.2026)

Bekijk oude afleveringen Uitgelicht

Nieuw verschenen

 Schimmelpeninck

Hans Verbeek

De vergeten minister-president

Hans Verbeek beschrijft het leven van Gerrit Schimmelpenninck (1794-1863), zoon van Rutger Jan Schimmelpenninck die in de Franse tijd staatshoofd van Nederland was. Zelf werd Gerrit Schimmelpenninck in 1848 de eerste minister-president van Nederland, zij het slechts twee maanden. Hij was in 1848 de grote tegenstander van Thorbecke bij het tot stand komen van de nieuwe grondwet.
Hans Verbeek wil in zijn boek het beeld nuanceren van de progressieve liberaal Thorbecke tegenover een conservatieve graaf Schimmelpenninck die niets van grondwetswijzigingen wilde weten. Aan de hand van een reconstructie van de gebeurtenissen in 1848 beschrijft Verbeek de opkomst en ondergang van deze markante man. (20.04.2026)

ISBN 9789044660586, Prometheus Amsterdam, 2026

Lees meer over nieuwe boeken!

 

Knipoog

Het voorkomen van het kwaad

Bij de behandeling van de asielwetten in de Eerste Kamer in april 2026 kwam ook de functie van de Eerste Kamer weer eens uitgebreid aan de orde. Een discussie die al in 1848 ontstond toen de liberale coryfeeën Johan Rudolph Thorbecke en Dirk Donker Curtius het volkomen oneens bleken over de toekomst van de Eerste Kamer.

Bij zijn pogingen om de Nederlandse staatsinrichting te hervormen was Thorbecke in 1848 stellig van plan om de Eerste Kamer op te heffen. Hij noemde deze ‘zonder grond en doel’.
Dat dat niet lukte, moet op het conto van minister Donker Curtius worden geschreven. In zijn biografie De man van 1848 over Dirk Donker Curtius schrijft Mathijs van de Waardt over deze kwestie (pag. 246):

Donker zocht in de Eerste Kamer een instelling voor 'bedaarde overweging'. De Eerste Kamer was 'een waarborg tegen overijling, eene beperking van hartstogten in onrustige tijden, een bolwerk voor de troon' en daarnaast 'een krachtigen steun der wet'.
Dat de Kamer zelf niet veel bewerkstelligde, maar een waarborg was, was voor Donker evident. Hij benadrukte nog eens ‘dat in het algemeen het nut eener Eerste Kamer, hoe ook zamengesteld, meer gelegen is in het voorkomen van het kwaad dan in het stichten van het goede.
(20.04.2026)

Bekijk oude afleveringen Knipoog